arkusz.ai
Wszystkie notatki

Planimetria

Planimetria to geometria płaska: trójkąty, czworokąty, okręgi i kąty. Zadań z tego działu nie da się zrobić bez rysunku, więc pierwszą rzeczą zawsze jest porządny szkic. Reszta to garść wzorów na pola i kilka twierdzeń.

1. Trójkąty i ich rodzaje

Trójkąt to najprostsza figura, a zarazem najczęstsza na maturze. Dzielimy je ze względu na boki: równoboczny ma trzy boki równe, równoramienny dwa, a różnoboczny żadnych.

Ze względu na kąty wyróżniamy trójkąt ostrokątny, prostokątny i rozwartokątny. Najważniejsza własność wszystkich trójkątów: suma ich kątów wewnętrznych zawsze wynosi 180180^\circ.

2. Twierdzenie Pitagorasa

To prawdopodobnie najsłynniejsze twierdzenie w całej szkole. Działa wyłącznie w trójkątach prostokątnych i wiąże długości ich boków.

Mówi ono, że suma kwadratów przyprostokątnych jest równa kwadratowi przeciwprostokątnej: a2+b2=c2a^2 + b^2 = c^2. Dzięki niemu, znając dwa boki trójkąta prostokątnego, zawsze policzysz trzeci.

3. Pola podstawowych figur

Na maturze musisz sprawnie liczyć pola kilku figur. Pole prostokąta to iloczyn boków, a pole trójkąta to połowa iloczynu podstawy i wysokości.

Warto pamiętać, że wysokość trójkąta to odcinek prostopadły do podstawy, a nie dowolny bok. Wzory na pola znajdziesz też w tablicach CKE, więc nie musisz ich kuć na pamięć.

4. Kąty

Kąty pojawiają się w planimetrii na każdym kroku. Kąty wierzchołkowe, czyli leżące naprzeciw siebie przy przecięciu dwóch prostych, są równe.

Kąty przyległe, leżące obok siebie, sumują się do 180180^\circ. Znajomość tych prostych zależności pozwala policzyć brakujące kąty na rysunku bez żadnych wzorów.

5. Okrąg i koło

Okrąg to linia złożona z punktów jednakowo oddalonych od środka. Koło to okrąg wraz z jego wnętrzem. Tę odległość od środka nazywamy promieniem i oznaczamy rr.

Obwód okręgu liczymy ze wzoru L=2πrL = 2\pi r, a pole koła ze wzoru P=πr2P = \pi r^2. Stała π\pi to w przybliżeniu 3,143{,}14.

NAJWAŻNIEJSZE WZORY

Pole prostokąta

P=abP = a \cdot b

Pole trójkąta

P=12ahP = \dfrac{1}{2} \cdot a \cdot h

Twierdzenie Pitagorasa

a2+b2=c2a^2 + b^2 = c^2

Pole koła

P=πr2P = \pi r^2

Obwód okręgu

L=2πrL = 2\pi r

Suma kątów w trójkącie

α+β+γ=180\alpha + \beta + \gamma = 180^\circ

💡
Szybki tip maturalny

Pierwszym krokiem w każdym zadaniu z planimetrii jest duży, czytelny rysunek. Zaznacz na nim wszystkie dane z treści. Bardzo często samo spojrzenie na poprawny szkic podpowiada, jakiego twierdzenia albo wzoru użyć.

Korepetytor rozwiązuje na żywo

Wygenerowano automatycznie w arkusz.ai

W trójkącie prostokątnym przyprostokątne mają długości 88 i 1515. Oblicz pole oraz promień okręgu opisanego na tym trójkącie.

1

Pole trójkąta prostokątnego to połowa iloczynu przyprostokątnych: P=12815=60P=\frac12\cdot8\cdot15=60.

2

Przeciwprostokątną liczę z twierdzenia Pitagorasa: c=82+152=289=17c=\sqrt{8^2+15^2}=\sqrt{289}=17.

3

W trójkącie prostokątnym promień okręgu opisanego jest równy połowie przeciwprostokątnej.

4

Zatem R=172=8,5R=\frac{17}{2}=8{,}5.

Wynik:

P=60P=60, R=172R=\frac{17}{2}.

PRZYKŁADOWE ZADANIA

Łatwe1 pkt
Matura podstawowa, majowa 2026, zad. 19

W każdym trójkącie środek okręgu wpisanego w ten trójkąt leży w punkcie przecięcia się: A) dwusiecznych kątów tego trójkąta, B) symetralnych boków tego trójkąta, C) środkowych tego trójkąta, D) wysokości tego trójkąta.

W każdym trójkącie środek okręgu wpisanego w ten trójkąt leży w punkcie przecięcia się: A) dwusiecznych kątów tego trójkąta, B) symetralnych boków tego trójkąta, C) środkowych tego trójkąta, D) wysokości tego trójkąta.

Średnie2 pkt
Matura podstawowa, majowa 2024, zad. 24

W równoległoboku ABCDABCD punkt P=(6,7)P = (6, 7) jest punktem przecięcia przekątnych. Dane są punkty A=(2,6)A = (-2, 6) i B=(10,2)B = (10, 2). Oblicz długość boku BCBC.

W równoległoboku ABCDABCD punkt P=(6,7)P = (6, 7) jest punktem przecięcia przekątnych. Dane są punkty A=(2,6)A = (-2, 6) i B=(10,2)B = (10, 2). Oblicz długość boku BCBC.

Trudne4 pkt
Matura podstawowa, grudniowa 2024, zad. 19

Trapez ABCDABCD o podstawach ABAB i CDCD (gdzie ABCDAB \parallel CD) ma AB=10|AB| = 10, CD=4|CD| = 4, AD=5|AD| = 5 i BC=5|BC| = 5. Oblicz pole trapezu ABCDABCD.

Trapez ABCDABCD o podstawach ABAB i CDCD (gdzie ABCDAB \parallel CD) ma AB=10|AB| = 10, CD=4|CD| = 4, AD=5|AD| = 5 i BC=5|BC| = 5. Oblicz pole trapezu ABCDABCD.

Często zadawane pytania