Ciąg arytmetyczny: wzór na wyraz i sumę
W ciągu arytmetycznym każdy kolejny wyraz powstaje przez dodanie stałej różnicy r. Aby przejść od pierwszego do n-tego wyrazu, dodajemy różnicę n − 1 razy.
Wzory
Wzór na wyraz ogólny
aₙ = a₁ + (n-1)r
Suma n wyrazów przez a1 i an
Sₙ = (n(a₁+aₙ))/2
Przykład
Dla a₁ = 3 i r = 2 mamy a₄ = 3 + 3 · 2 = 9. Suma czterech wyrazów 3, 5, 7, 9 wynosi 4 · (3 + 9)/2 = 24.
Uważaj na błąd
We wzorze na n-ty wyraz używamy n − 1, a nie n. Pierwszy wyraz nie wymaga żadnego dodania różnicy.
Różnica i suma bez znajomości ostatniego wyrazu
Różnica r jest stała. Jeśli znasz inny wyraz niż pierwszy, użyj liczby kroków między indeksami; sumę możesz też wyrazić przez a₁ i r.
Definicja różnicy ciągu
r = aₙ₊₁ - aₙ
Wyraz ogólny od dowolnego wyrazu
aₙ = aₖ + (n-k)r
Suma n wyrazów przez a1 i r
Sₙ = (n[2a₁+(n-1)r])/2
Przykład: Dla a₃ = 7 i r = 2: a₅ = 7 + (5 − 3) · 2 = 11.
Monotoniczność ciągu
Warunki porównują każdy wyraz z następnym. W ciągu arytmetycznym różnica dodatnia oznacza wzrost, ujemna spadek, a zero ciąg stały.
Zapis wyrazu ogólnego
aₙ = f(n)
Zapis rekurencyjny
a₁ = c, aₙ₊₁ = f(aₙ)
Warunek monotoniczności rosnącej
aₙ₊₁ > aₙ
Warunek monotoniczności malejącej
aₙ₊₁ < aₙ
Przykład: Dla a₁ = 3 i r = −2 zapis rekurencyjny to aₙ₊₁ = aₙ − 2; ciąg jest malejący.
Sprawdź się
Dla a₁ = 3 i r = 2, ile wynosi a₄?
Wybierz odpowiedź.
Zadania CKE do tego wzoru
- 2023 maj, zadanie 17 – Suma 18 rat malejących o 30 zł w ciągu arytmetycznym.
- 2026 maj, zadanie 16 – Wyznaczanie dziewiątego wyrazu na podstawie pierwszego i piątego.
- 2026 sierpień, zadanie 15 – Dane o sumie dziesięciu wyrazów i średniej wybranych wyrazów.