Wzór na procent składany
K to wartość początkowa, p to zmiana procentowa w jednym okresie, a n to liczba okresów. Każda zmiana dotyczy wartości z poprzedniego okresu. Przy stałym spadku o p% użyj czynnika 1 − p/100.
Wzory
Procent składany
Kₙ = K · (1+p/100)ⁿ
Przykład
Kapitał 1000 zł przy wzroście o 5% w każdym z dwóch okresów wynosi 1000 · 1,05² = 1102,50 zł. Przykład pomija podatki i opłaty.
Uważaj na błąd
Dwa wzrosty po 5% nie oznaczają wzrostu łącznie o 10%, bo druga zmiana jest liczona od nowej wartości.
Zmiana w jednym okresie
Czynnik wzrostu lub spadku opisuje jeden okres. Przy jednakowej zmianie powtarzasz mnożenie przez ten sam czynnik.
Zamiana procentu na ułamek
p% = p/100
Wartość po wzroście o p procent
a · (1+p/100)
Wartość po spadku o p procent
a · (1-p/100)
Przykład: Wzrost o 4% daje czynnik 1,04, a spadek o 4% daje czynnik 0,96.
Jak odczytywać potęgę?
Wzory na iloczyn, iloraz i potęgowanie służą porównaniu wartości po różnych liczbach okresów. Przy dzieleniu i ujemnym wykładniku podstawa musi być niezerowa.
Potęga o wykładniku naturalnym
a^n = a a a_n\ czynników
Potęga o wykładniku zero
a⁰ = 1, a ≠ 0
Potęga o wykładniku ujemnym
a⁻ⁿ = 1/aⁿ, a ≠ 0
Mnożenie potęg o tej samej podstawie
aᵐ · aⁿ = aᵐ⁺ⁿ
Dzielenie potęg o tej samej podstawie
aᵐ/aⁿ = aᵐ⁻ⁿ, a ≠ 0
Potęgowanie potęgi
(aᵐ)ⁿ = aᵐⁿ
Przykład: Po łącznie pięciu okresach czynnik wynosi 1,05² · 1,05³ = 1,05⁵. Przed pierwszym okresem 1,05⁰ = 1.
Ile okresów potrzeba?
Przy pytaniu o czas wzrostu można przekształcić równanie Kₙ/K = qⁿ logarytmami: dla K > 0 i q > 0, q ≠ 1 dostajemy n = log(Kₙ/K)/log(q). W zadaniu o pełnych okresach interpretuj wynik zgodnie z poleceniem.
Definicja logarytmu
_a b = x a^x = b, a>0,\ a 1,\ b>0
Logarytm potęgi
logₐ xⁿ = n logₐ x, x>0
Zamiana podstawy logarytmu
logₐ b = (log_c b)/(log_c a), c>0, c ≠ 1
Przykład: Dla Kₙ = 4K oraz q = 2 otrzymujemy n = log₂4 = 2.
Logarytmowanie i podstawy
Gdy obliczasz liczbę okresów, logarytmy pomagają przekształcać iloczyny i ilorazy. Wzory wymagają dodatnich argumentów; podstawa logarytmu musi być dodatnia i różna od 1.
Logarytm z jedynki
logₐ 1 = 0
Logarytm z podstawy
logₐ a = 1
Logarytm iloczynu
logₐ(xy) =logₐ x +logₐ y, x,y>0
Logarytm ilorazu
logₐx/y =logₐ x -logₐ y, x,y>0
Tożsamość logarytmiczna
a^(logₐ b) = b
Logarytm dziesiętny
log b =log₁₀ b
Logarytm naturalny
ln b =log_e b
Przykład: log₂(8/2) = log₂8 − log₂2 = 3 − 1 = 2, co odpowiada równości 2² = 4.
Sprawdź się
Przez jaki czynnik mnożymy kapitał po jednym wzroście o 5%?
Wybierz odpowiedź.
Zadania CKE do tego wzoru
- 2023 czerwiec, zadanie 4 – Lokata na dwa lata z rocznym oprocentowaniem 7% i kapitalizacją.
- 2024 czerwiec, zadanie 4 – Kapitał lokaty po trzech latach przy corocznej kapitalizacji 6%.
- 2026 maj, zadanie 2 – Kapitał lokaty po dwóch latach przy corocznej kapitalizacji 6%.