Ciąg geometryczny: wzór na wyraz i sumę
Każdy kolejny wyraz ciągu geometrycznego otrzymujemy przez mnożenie przez stały iloraz q. Wzór na sumę z mianownikiem 1 − q wymaga q ≠ 1; dla q = 1 suma to n · a₁.
Wzory
Wzór na wyraz ogólny
aₙ = a₁ · qⁿ⁻¹
Suma n wyrazów, gdy q różne od 1
Sₙ = a₁ · (1-qⁿ)/(1-q)
Suma n wyrazów, gdy q równe 1
Sₙ = n · a₁
Przykład
Dla a₁ = 2 i q = 3 cztery pierwsze wyrazy to 2, 6, 18, 54. Ich suma wynosi 80.
Uważaj na błąd
Nie wolno dzielić przez 1 − q, gdy q = 1. Wtedy wszystkie wyrazy są równe pierwszemu.
Iloraz i trzy wyrazy
Iloraz q obliczamy z kolejnych wyrazów, gdy poprzedni jest niezerowy; kwadrat środkowego wyrazu równa się iloczynowi skrajnych.
Definicja ilorazu ciągu
q = aₙ₊₁/aₙ, aₙ ≠ 0
Własność trzech kolejnych wyrazów
aₙ² = aₙ₋₁ · aₙ₊₁
Przykład: Dla 2, 6, 18: q = 6/2 = 3 oraz 6² = 2 · 18.
Uwaga na zakres sumy
To osobne rozszerzenie względem sumy skończonej: suma nieskończonego szeregu geometrycznego istnieje przy |q| < 1.
Warunek istnienia sumy nieskończonej
Suma nieskończonego ciągu geometrycznego
S = a₁/(1-q)
Przykład: 2 + 1 + 1/2 + … = 2/(1 − 1/2) = 4.
Pierwiastek przy wyznaczaniu ilorazu
Potęgi i pierwiastki pomagają wyznaczyć iloraz, gdy znane są wyrazy oddzielone kilkoma krokami. Przy podanych wzorach zachowaj warunki z zapisu i uwzględnij oba znaki rozwiązania równania q² = c, gdy c > 0.
Pierwiastek arytmetyczny stopnia n
[n]a = b b^n = a, a 0,\ b 0
Potęga iloczynu i ilorazu
(ab)ⁿ = aⁿ bⁿ, (a/b)ⁿ = aⁿ/bⁿ, b ≠ 0
Potęga o wykładniku wymiernym
a^ mn = [n]a^m, a > 0
Pierwiastek z iloczynu i ilorazu
[n]ab = [n]a [n]b, [n] ab = [n]a [n]b,\ a,b 0,\ b 0
Przykład: Jeśli a₃/a₁ = 9, to q² = 9 i q = 3 lub q = −3; dodatkowy warunek może wykluczyć jedno rozwiązanie.
Sprawdź się
Ile wynosi a₃ dla a₁ = 2 i q = 3?
Wybierz odpowiedź.
Zadania CKE do tego wzoru
- 2023 sierpień, zadanie 17 – Wyraz ciągu geometrycznego z pierwszego wyrazu i ilorazu −1/2.
- 2025 maj, zadanie 16 – Czwarty wyraz z a₁ = 27 i a₂ = 9.
- 2026 maj, zadanie 17 – Porównanie iloczynów wyrazów przy pomocy wzoru na wyraz ogólny.