Zadania otwarte na maturze: za co CKE daje punkty, nawet przy złym wyniku końcowym
Wynik to tylko ostatni punkt
W zadaniach otwartych za 2, 3 albo 4 punkty egzaminator nie patrzy wyłącznie na odpowiedź. Ma przed sobą schemat oceniania, w którym każdy poziom punktowy jest opisany konkretnym krokiem: „zapisanie układu równań”, „obliczenie pierwiastków trójmianu”, „wyznaczenie dziedziny funkcji”. Jeśli ten krok jest w Twoim rozwiązaniu, punkt jest Twój, nawet jeśli w dalszej części rozwiązania pojawi się błąd.
Najlepiej widać to na prawdziwych przykładach. Poniżej pięć zadań otwartych z matury podstawowej z maja 2025 roku i to, co mówią o nich zasady oceniania CKE.
Przykład 1. Zadanie tekstowe: punkt za samo równanie
Zadanie 9 (2 pkt): firma przeznaczyła 1 200 000 zł na projekty dwóch zespołów, A i B. W pierwszym półroczu wykorzystały łącznie 146 700 zł, przy czym zespół A wydał 13% swoich środków, a zespół B 11%. Trzeba obliczyć kwotę przyznaną zespołowi A.
Pierwszy punkt jest za samo zapisanie układu równań, który pozwala policzyć obie kwoty. Nie trzeba go rozwiązać.
Drugi punkt przyznaje się za poprawną metodę i wynik 735 000 zł. Istotne są też uwagi w schemacie. Jeśli ktoś sprawdzał wybrane pary liczb i trafił w dobrą odpowiedź, ale nie uzasadnił, że to jedyne rozwiązanie, dostaje 1 punkt. Jeśli w trakcie liczenia zaokrąglał i wyszedł mu inny wynik, też najwyżej 1 punkt.
Wniosek: w zadaniu z treścią najpierw oznacz niewiadome i zapisz równania. To często połowa punktów, zanim zaczniesz cokolwiek liczyć.
Przykład 2. Nierówność kwadratowa: błąd, ale konsekwentnie
Zadanie 10 (2 pkt): rozwiąż nierówność 3(2x² + 1) < 11x. Po przeniesieniu wszystkiego na jedną stronę dostajemy 6x² − 11x + 3 < 0.
Pierwszy punkt jest za poprawne pierwiastki trójmianu, drugi za zbiór rozwiązań. Najważniejsze są jednak uwagi:
- Jeśli pomylisz się przy liczeniu pierwiastków, ale wyjdą Ci dwa różne pierwiastki i konsekwentnie zapiszesz zbiór rozwiązań, dostajesz 1 punkt.
- Jeśli przez błąd wyjdzie Ci ujemna delta, a mimo to „wyliczysz” pierwiastki, dostajesz 0 punktów.
- Jeśli zamiast danej nierówności rozwiązujesz inną, np. 3(2x² + 1) < 0, i nie wynika to z pomyłki w przekształceniu, dostajesz 0 punktów.
- Jeśli dobrze zaznaczysz przedział na osi, ale zapiszesz zły przedział, np. domknięty zamiast otwartego, dostajesz 1 punkt.
Wniosek: po błędzie rachunkowym nie skreślaj wszystkiego. Doprowadź rozwiązanie do końca na swoich liczbach. Egzaminator ocenia, czy metoda była dobra i czy dalej liczyłeś konsekwentnie.
Przykład 3. Ciąg arytmetyczny: sam wynik to 0 punktów
Zadanie 15 (3 pkt): wyznacz wartość m, dla której ciąg (2m + 11, m² + 3, 5 − m) jest arytmetyczny i malejący. Z własności ciągu arytmetycznego środkowy wyraz jest średnią sąsiednich:
Dla m = −2 ciąg to (7, 7, 7), czyli stały, a nie malejący. Zostaje m = 5/2. Rozkład punktów według schematu:
- 1 punkt za samo zapisanie równania z niewiadomą m albo za rozwiązanie jednej z nierówności, które wynikają z warunku „malejący”, np. 2m + 11 > m² + 3.
- 2 punkty za wyznaczenie obu wartości m, dla których ciąg jest arytmetyczny.
- 3 punkty za wskazanie, że jedyną dobrą wartością jest 5/2, z uzasadnieniem, dlaczego m = −2 odpada.
Uwagi w schemacie są tu bardzo surowe. Samo zapisanie „m = 5/2” bez obliczeń daje 0 punktów. Sprawdzenie, że 5/2 pasuje, bez pokazania, że to jedyna wartość, daje 1 punkt. Pomylenie ciągu arytmetycznego z geometrycznym daje 0 punktów, chyba że zdobyłeś punkt za coś innego, np. za rozwiązanie nierówności.
Wniosek: przy poleceniu „Zapisz obliczenia” sam wynik bez obliczeń nie daje punktów. I odpowiedz na całe pytanie: jeśli zadanie mówi „malejący”, sprawdź, który z wyników to spełnia, i napisz to wprost.
Przykład 4. Stożek: punkt za jedną wielkość
Zadanie 25 (3 pkt): tworząca stożka ma długość 8, a kąt rozwarcia ma 120°. Oblicz objętość. Połowa kąta rozwarcia to 60°, więc w trójkącie prostokątnym z tworzącą jako przeciwprostokątną:
Pierwszy punkt jest za samo r = 4√3 albo samo H = 4. Drugi za obie te wielkości, trzeci za objętość. Schemat przewiduje też sytuację, w której jeden błąd nie przekreśla całego rozwiązania. Jeśli jedynym błędem jest np. pomylona definicja funkcji trygonometrycznej albo zamienione miejscami r i H w trójkącie 30°, 60°, 90°, a rozwiązanie jest konsekwentnie doprowadzone do końca, można dostać 1 punkt.
Natomiast przyjęcie założenia, które nie wynika z treści, kończy zadanie. Kto przyjmie, że przekrój stożka to trójkąt równoboczny albo że wysokość lub promień jest równy 8, dostaje 0 punktów za całe rozwiązanie.
Wniosek: w stereometrii zacznij od rysunku przekroju i podpisz na nim, co wiesz. Każda poprawnie wyliczona długość to realna szansa na punkt.
Przykład 5. Optymalizacja: najłatwiejsze punkty są na początku
Zadanie 31 (4 pkt) to klasyczna optymalizacja. Prostopadłościan ma krawędź BC = 4, a suma krawędzi wychodzących z wierzchołka B wynosi 15. Trzeba zapisać pole powierzchni całkowitej P(x) w zależności od długości x krawędzi AB, podać dziedzinę i znaleźć x, dla którego pole jest największe.
To zadanie za 4 punkty, a 1 punkt dostaje się za jedną z trzech prostych rzeczy: zależność x + 4 + |BF| = 15, wzór na pole z dwiema zmiennymi albo samą dziedzinę x ∈ (0, 11). Zależność plus dziedzina to już 2 punkty, zanim w ogóle pojawi się funkcja kwadratowa.
I znowu: samo „x = 11/2” daje 0 punktów. Liczenie pola dla kilku wybranych x i wskazanie największego też daje 0, jeśli nie zapisałeś funkcji P. Natomiast dziedzina razem z poprawnym x = 11/2 to już 1 punkt.
Wniosek: w optymalizacji zawsze zapisz związek między wielkościami i dziedzinę. To punkty, które najłatwiej zdobyć, a wiele osób je pomija, przechodząc od razu do wierzchołka paraboli.
Co łączy te schematy
Pięć różnych działów, ale te same reguły. Gdy raz je zobaczysz, zaczniesz rozwiązywać zadania otwarte inaczej:
- Pierwszy punkt jest prawie zawsze za pierwszy sensowny krok: równanie, pierwiastki, jedną długość, zależność między zmiennymi.
- Błąd rachunkowy nie zeruje zadania. Jeśli metoda jest dobra, a dalej liczysz konsekwentnie, część punktów zostaje.
- Sam wynik bez obliczeń daje zwykle 0 punktów, nawet gdy jest poprawny.
- Sprawdzanie na przykładach albo zgadywanie daje najwyżej część punktów, bo nie pokazuje, że to jedyne rozwiązanie.
- Zmiana zadania na łatwiejsze, np. inna nierówność albo wymyślone założenie o figurze, kończy się zerem.
Jak to wykorzystać na egzaminie
- Nie zostawiaj pustych zadań otwartych. Oznacz niewiadome, narysuj figurę, zapisz pierwsze równanie. To często 1 punkt.
- Pisz czytelnie i po kolei. Egzaminator musi zobaczyć krok ze schematu, żeby go zaliczyć.
- Po pomyłce nie przerywaj. Skreśl tylko to, co na pewno jest złe, i licz dalej na swoich wynikach.
- Nie zaokrąglaj w trakcie. Zostaw ułamki i pierwiastki do końca.
- Na końcu odpowiedz na pytanie z zadania jednym zdaniem i sprawdź, czy wynik spełnia wszystkie warunki z treści.
- Jeśli brakuje Ci czasu, zapisz w kilku linijkach start każdego zadania otwartego, zamiast dopracowywać jedno do perfekcji.
Jak ćwiczyć z zasadami oceniania
Do każdego arkusza CKE publikuje zasady oceniania. Mało kto je czyta, a najlepiej pokazują, jak egzaminator ocenia rozwiązania. Prosty sposób: rozwiąż zadanie otwarte, a potem oceń się sam według schematu, krok po kroku. Zapisz, za co dostałbyś punkty, a za co nie. Po kilku arkuszach zauważysz, że wiesz, gdzie leży pierwszy punkt, zanim przeczytasz zadanie do końca.
Jeśli chcesz to robić szybciej, prześlij swoje rozwiązanie w arkusz.ai. Zobaczysz, które kroki są zaliczone, gdzie zgubiłeś punkt i czy dalsze obliczenia były konsekwentne.
Egzaminator nie szuka powodu, żeby zabrać punkty. Szuka kroków ze schematu. Twoim zadaniem jest je zapisać.
Zobacz, ile punktów dałby egzaminator
Załóż konto, rozwiązuj zadania otwarte z arkuszy CKE i sprawdzaj, które kroki rozwiązania są zaliczone, a których brakuje do pełnej liczby punktów.